Ketumbar: Apakah Perbezaan Antara Daun dan Bijinya?

Oleh

Jika anda adalah seorang yang tangkas dan arif di dapur, mengenal pasti biji ketumbar adalah satu perkara yang mudah apatah lagi daun ketumbar. Untuk pengetahuan anda, kedua-duanya datang daripada tumbuhan yang sama. Biji ketumbar yang berbentuk bulat dan berwarna kecoklatan sering digunakan dalam masakan Asia seperti kari dan rendang. Daun ketumbar pula sering dimasukkan dalam salad atau dijadikan sebagai hiasan atau garnish bagi hidangan lain seperti sup, bubur dan nasi. 

Apakah ketumbar?

Biji ketumbar adalah sejenis rempah yang dituai daripada biji di bahagian dedaun pokoknya (Coriandrum sativum) yang mempunyai bentuk yang bulat dan berwarna kecoklatan. Ia merupakan tumbuhan yang berasal daripada keluarga parsley (Apiaceae). Perkataan ketumbar boleh digunakan untuk menggambarkan keseluruhan tumbuhan: yang terdiri daripada daun, batang, biji, dan sebagainya. Akar ketumbar juga digunakan dalam masakan sebagai bahan tambahan untuk masakan seperti kari Thai. Ketumbar tumbuh sebagai tumbuhan asli di seluruh dunia, termasuklah di Eropah, Asia, Afrika dan di Amerika.

Asal usul ketumbar

Hanya terdapat sedikit maklumat berkenaan asal usul tumbuhan ketumbar ini, walaupun secara umumnya ia dianggap berasal dari wilayah Mediterranean dan sebahagian dari barat daya Eropah. Para penyelidik percaya penggunaannya bermula pada sekurang-kurangnya 5,000 tahun sebelum Masihi. Rujukan mengenai rempah ini boleh didapati dalam tulisan Sanskrit, selain biji rempah ini turut diletakkan di dalam pemakaman orang-orang Mesir purba. Ketumbar adalah salah satu herba pertama yang ditanam oleh penjelajah Amerika di Massachusetts. Orang-orang Perancis pada abad ketujuh belas menggunakan ketumbar yang disuling untuk membuat sejenis minuman keras. Hari ini, tumbuhan ini telah ditanam di negara-negara tropika dan subtropika di seluruh dunia, dan ia digunakan secara meluas dalam pelbagai hidangan.

Bagaimanakah rasa biji dan daun ketumbar?

Biji ketumbar mempunyai sedikit rasa seperti lemon yang menyenangkan dan aroma yang wangi. Rasanya sangat baik jika disesuaikan dengan jintan putih dan kebanyakan resipi menggunakan jumlah yang sama banyak bagi kedua-dua jenis rempah ini. Daun ketumbar dan biji rempah ini mempunyai rasa yang sangat berbeza dan kedua-duanya tidak boleh diganti antara satu sama lain.

Manakala bagi daun ketumbar yang segar pula, ia mempunyai rasa yang agak tajam, kuat, berlimau, dan sedikit pedas. Bagi sesetengah individu, ia berasa seperti sabun. Ini disebabkan oleh kimia aldehyde semula jadi yang terdapat pada daunnya, yang juga dihasilkan semasa proses pembuatan sabun dan oleh beberapa serangga. Rasanya akan semakin berkurangan apabila daun tersebut dimasak, manakala daun ketumbar kering hanya mempunyai sedikit rasa segar padanya.

Fakta ringkas ketumbar

  • Terdapat bukti arkeologi bahawa rempah ini telah digunakan selama beribu-ribu tahun.
  • Rempah ini mengandungi bahan kimia yang membantu makanan kekal segar lebih lama.
  • Manfaat kesihatan yang berpotensi daripada penggunaan rempah ini termasuklah kesan antikanser dan peningkatan dalam kesihatan kulit.
  • Satu perempat cawan ketumbar mengandungi sebanyak 5 peratus daripada nilai harian vitamin A.

Fakta nutrisi ketumbar

Ketumbar kaya dengan kandungan serat, magnesium, mangan, protein, dan zat besi, menjadikannya bermanfaat untuk kesihatan. Ia mempunyai sebelas komponen minyak pati dan enam jenis asid, termasuklah asid askorbat atau vitamin C, masing-masing mempunyai sejumlah sifat yang bermanfaat. Menurut Pangkalan Data Nutrien Kebangsaan USDA, ketumbar mengandungi sejumlah kandungan vitamin dan mineral.

Manfaat kesihatan yang boleh diperoleh daripada ketumbar

ketumbar

Siapa sangka, bijian kecil mahupun daun rempah ini mempunyai pelbagai manfaat yang baik untuk kesihatan tubuh manusia. Berikut merupakan antara manfaat yang boleh diperoleh daripada rempah atau herba ini.

Mengurangkan keradangan kulit

Cineole, yang merupakan salah satu daripada 11 komponen minyak pati dan asid linoleat, terdapat dalam rempah ini. Kedua-duanya mempunyai ciri-ciri antirheumatik dan antiarthritik, yang membantu mengurangkan bengkak yang disebabkan oleh kedua-dua keadaan ini. Dalam satu kajian yang diterbitkan dalam Journal of the German Society of Dermatology, para penyelidik juga telah mencatatkan sifat antiradang daripada rempah ini. Untuk keadaan seperti pembengkakan yang disebabkan oleh kerosakan buah pinggang atau anemia, rempah ini berkesan dalam mendorong pengencingan untuk melepaskan air berlebihan daripada badan. Pengurangan keradangan kulit ini membawa kepada pengurangan ketidakselesaan selain penambahbaikan pada kulit.

Melegakan gangguan kulit

Ciri-ciri disinfektan, detoksifikasi, antiseptik, antikulat dan antioksidan yang dimiliki oleh rempah ini adalah sesuai untuk melegakan penyakit kulit seperti ekzema, kekeringan, dan jangkitan kulat. Minyak ketumbar juga telah dipatenkan untuk sifat antiradang dan antimikroba oleh doktor di Pusat Perubatan Universiti di Freiburg, Jerman.

Mempunyai sifat antikulat

Walaupun terdapat beberapa rawatan untuk jangkitan kulat, seperti kandidiasis oral (thrush), rawatan tersebut sering menyebabkan kesan sampingan yang tidak menyenangkan. Atas sebab ini, terdapat usaha untuk membangunkan sebatian berdasarkan bahan-bahan semula jadi yang dapat melawan jangkitan kulat. Satu kajian yang diterbitkan dalam PLOS One, telah menguji minyak pati berasaskan ketumbar terhadap Candida albicans. Penulis kajian menyimpulkan bahawa minyak yang dihasilkan daripada daun rempah ini mempunyai ciri-ciri antikulat dan mengesyorkan untuk mengadakan kajian lanjutan.

Menurunkan tahap kolesterol

Menurut jurnal Environmental Biology, asid yang terdapat dalam rempah ini, seperti asid linoleik, asid oleik, asid palmitik, asid stearik dan asid askorbat (vitamin C) sangat berkesan dalam mengurangkan tahap kolesterol dalam darah. Asid-asid ini juga mengurangkan tahap kolesterol LDL yang buruk di sepanjang dinding dalaman arteri dan urat, yang boleh menyebabkan penyakit kardiovaskular yang serius seperti serangan jantung, aterosklerosis, dan strok. Lebih penting lagi, rempah atau herba ini membantu meningkatkan kadar kolesterol “baik” atau HDL, yang berfungsi sebagai garis pertahanan pencegahan terhadap beberapa keadaan kesihatan yang berbahaya.

Merawat cirit-birit

Komponen minyak pati yang terdapat dalam ketumbar mengandungi komponen, seperti borneol dan linalool, yang membantu pencernaan selain memastikan fungsi hati yang baik. Satu kajian yang diterbitkan dalam jurnal Leaflets Ethnobotanical mengatakan ia juga membantu dalam melegakan cirit-birit yang disebabkan oleh tindakan mikrob dan kulat kerana komponen seperti cineole, borneol, limonene, alpha-pinene, dan beta-phellandrene, kesemuanya mempunyai kesan antibakteria. Rempah ini juga semakin popular sebagai rawatan di rumah untuk mencegah mual, muntah, dan gangguan perut.

Mengawal tekanan darah

Penyelidikan yang diterbitkan dalam Journal of Ethnopharmacology menunjukkan bahawa rempah ini membantu menurunkan tekanan darah dalam kalangan mereka yang menderita hipertensi secara positif. Dengan meningkatkan interaksi ion kalsium dan asetilkolin, neurotransmitter dalam sistem saraf periferal dan pusat, ia melegakan ketegangan saluran darah, sekali gus mengurangkan kemungkinan beberapa keadaan kardiovaskular, termasuklah serangan jantung dan strok.

Merawat ulser mulut

Citronellol, komponen minyak pati dalam ketumbar, adalah antiseptik yang sangat baik. Di samping itu, komponen lain mempunyai kesan antimikrob dan penyembuhan yang memastikan agar luka dan ulser di mulut tidak menjadi semakin teruk. Komponen-komponen tersebut membantu mempercepat proses penyembuhan ulser dan juga menghalang nafas berbau. Walaupun rempah ini tidak biasa digunakan dalam produk arus perdana, rempah ini seringkali digunakan sebagai komponen antiseptik dalam jenama ubat gigi semula jadi. Malah, sebelum penciptaan ubat gigi, sesetengah individu akan mengunyah biji rempah ini untuk mengurangkan nafas berbau.

Ciri-ciri antialergi

Pelbagai kajian telah menunjukkan ketumbar mempunyai ciri-ciri antihistamin yang kuat yang dapat mengurangkan kesan alergi bermusim dan demam hay (rhinitis). Minyaknya juga boleh digunakan untuk mengurangkan tindak balas alergi yang disebabkan oleh hubungan dengan tumbuh-tumbuhan, serangga, makanan, dan bahan-bahan lain. Secara dalaman pula, ia boleh melawan anafilaksis, gatal-gatal, dan pembengkakan berbahaya pada bahagian tekak dan kelenjar. Sekiranya anda terdedah kepada anafilaksis atau pembengkakan berbahaya akibat daripada tindak balas alahan, berbincanglah dengan doktor mengenai ubat preskripsi atau dos epinefrin yang boleh dibawa bersama dengan anda pada setiap masa.

Perlindungan terhadap Salmonella

Salmonella adalah salah satu penyebab penyakit yang paling berbahaya di dunia, oleh itu sebarang kaedah atau cara semula jadi untuk melindungi diri anda daripada bahaya Salmonella adalah sangat penting. Ketumbar mempunyai tahap dodecenal yang luar biasa tinggi. Ia merupakan sebatian semula jadi yang dua kali lebih tinggi sepertimana antibiotik sebagai rawatan utama untuk penyakit berasaskan salmonella. Ini disahkan oleh satu kajian dari University of California at Berkeley.

Meningkatkan kesihatan tulang

Rempah ini sangat bernilai bagi individu yang ingin melindungi tulang mereka memandangkan ia mengandungi kandungan kalsium yang tinggi. Kalsium dan mineral penting lain yang terdapat di dalam ketumbar boleh membantu adalah komponen penting pertumbuhan semula tulang dan ketahanan, serta melindungi daripada osteoporosis. Penambahan rempah ini walaupun sedikit ke dalam diet anda dapat membantu menjaga tulang anda agar kekal sihat dan kuat. Kalsium terdapat dengan banyak di bahagian tengah daun ketumbar, oleh itu disarankan untuk anda memakan bahagian daun yang tersebut untuk kesihatan tulang anda.

Membantu pencernaan

Disebabkan oleh faktor aroma daripada minyak patinya, ketumbar membantu dalam rembesan enzim yang betul dan jus pencernaan dalam perut. Ia merangsang pencernaan dan gerakan peristaltik. Ia juga membantu dalam mengurangkan gejala anoreksia. Di samping aroma rempah ini yang menyenangkan, ia turut mempunyai kualiti perangsang yang tertentu, yang diperoleh daripada mineralnya. Tambahan pula, neurotransmitter akan dirangsang apabila rempah ini dicerna. Kajian telah menunjukkan bahawa dispepsia (senak) akan berkurangan jika rempah ini sentiasa diambil dalam pelan pemakanan. Bagi kanak-kanak kecil yang mempunyai peluang yang lebih tinggi untuk mendapat kolik perut berbanding daripada orang dewasa, sedikit penambahan ketumbar dalam diet mereka dapat menyelesaikan masalah ini dengan cepat.

Merawat cacar

Minyak pati dalam rempah ini kaya dengan antimikrobial, antioksidan, antijangkitan, komponen detoksifikasi dan asid-asid lain. Kehadiran vitamin C dan zat besi juga menguatkan sistem imun. Di kawasan di mana wabak cacar berlaku, kajian menunjukkan bahawa jumlah vitamin C yang besar mempunyai kesan pengubatan yang jelas terhadap cacar. Ia boleh membantu menyumbang kepada megadose vitamin C yang diperlukan.

Mengelakkan gangguan haid

Ketumbar adalah perangsang semula jadi, dan ia dapat membantu mengawal rembesan yang betul daripada kelenjar endokrin. Kesan hormon ini bermakna ia membantu mengawal putaran haid yang betul dan dianggap mengurangkan kesakitan yang berkaitan semasa tempoh haid wanita.

Penjagaan mata

Rempah ini tinggi dengan kandungan antioksidan dan mineral, yang boleh memberi manfaat untuk mencegah gangguan penglihatan, degenerasi makula, dan mengurangkan ketegangan dan tekanan pada mata. Terdapat juga kandungan beta-karoten dalam daun, yang menghalang beberapa penyakit lain yang memberi kesan kepada mata, bahkan boleh membalikkan kesan degradasi penglihatan dalam kalangan pesakit-pesakit yang berusia. Karotenoid boleh bertindak sebagai antioksidan selain mengurangkan risiko pelbagai keadaan kesihatan lain, termasuklah beberapa jenis kanser dan penyakit mata. Satu kajian yang diterbitkan dalam Plant Foods for Human Nutrition menunjukkan bahawa daun basil dan ketumbar mengandungi tahap karotenoid beta-karoten dan beta-cryptoxanthin yang tertinggi, selain lutein dan zeaxanthin, yang kesemuanya dikenali disebabkan oleh sifat antioksidan yang dimilikinya.

Merawat konjunktivitis

Ketumbar adalah pembasmi kuman yang sangat baik dan mempunyai sifat antimikroba yang mungkin melindungi daripada penyakit berjangkit seperti konjunktivitis. Minyak ketumbar digunakan secara meluas dalam penyediaan dan penghasilan beberapa produk penjagaan mata.

Kawalan diabetes

Oleh sebab kesan perangsangan ketumbar terhadap kelenjar endokrin, rembesan insulin meningkat dari pankreas yang seterusnya meningkatkan tahap insulin dalam darah. Ini mengawal asimilasi dan penyerapan gula yang betul seterusnya menurunkan paras gula dalam darah. Sifat ini sangat bermanfaat bagi pesakit yang mengalami diabetes dan keadaan lain yang berkaitan. Ia boleh membantu mengurangkan kemungkinan peningkatan dan penurunan paras gula darah secara mendadak selain memastikan fungsi metabolisma normal yang lain.

Manfaat-manfaat lain

Ketumbar membantu mengurangkan penyakit ulser, keradangan, dan kekejangan selain bertindak sebagai ekspektoran dan melindungi hati. Ia adalah anticarcinogenic, anticonvulsant, antihistaminic, dan hypnotic. Rempah ini dipercayai bertindak sebagai aphrodisiac semula jadi dan ia digunakan secara meluas dalam kombinasi dengan herba lain untuk meningkatkan libido seseorang secara tradisional.

Apakah perbezaan antara cilantro dan coriander?

ketumbar

Jika di Malaysia, kita hanya mengenalinya dengan nama yang sama iaitu ketumbar, yang membezakannya hanyalah sama ada ia daun ketumbar atau biji ketumbar. Walau bagaimanapun, di dalam bahasa Inggeris, ia dinamakan dengan dua panggilan iaitu cilantro dan coriander. Kedua-duanya adalah jenis tumbuhan yang sama. Perbezaannya hanyalah daripada aspek bahagian tumbuhan tersebut.

Jika di bahagian Amerika Utara, cilantro merujuk kepada daun dan batang tumbuhan tersebut. Perkataan “cilantro” adalah nama dalam bahasa Sepanyol untuk daun rempah ini atau juga dikenali sebagai Chinese parsley. Manakala untuk bijinya, ia dipanggil sebagai coriander.

Walau bagaimanapun, di bahagian lain dunia, coriander merujuk kepada bahagian daun dan batang pohon tersebut. Manakala bagi bijinya yang kering, ia dikenali dengan nama coriander seeds. 

Walaupun keduanya berasal daripada tumbuhan yang sama, kedua-duanya tidak mempunyai rasa, nutrien dan penggunaan yang sama. 

Penggunaan daun dan biji ketumbar

Penggunaan kedua-dua biji dan daun ketumbar adalah berbeza mengikut jenis masakan. Daun rempah ini digunakan secara segar di atas hidangan manakala bijinya pula digunakan sebagai penambah rasa atau rempah dalam masakan.

Hidangan berasaskan daun ketumbar:

  • Salsa: Sejenis hidangan sampingan Mexico
  • Guacamole: Pencicah berasaskan buah avokado
  • Chutney: Sos yang biasa dihidangkan dalam masakan India
  • Acorda: Sup roti Portugis
  • Sup: Digunakan sebagai hiasan sup untuk menaikkan aroma dan rasa sup

Hidangan berasaskan biji ketumbar:

  • Kari
  • Lauk pauk nasi seperti rendang
  • Sup dan stew
  • Perapan daging
  • Sayuran yang dijeruk
  • Roti Borodinsky: Sejenis roti yang dihasilkan daripada rye yang berasal dari Rusia

Apabila berbicara soal penyediaan makanan dan resipi, anda boleh mempelbagaikan penggunaan daun rempah ini dalam masakan anda. Potong daun ketumbar sedikit kasar dan jadikannya sebagai salah satu bahan dalam penyediaan kerabu. Terdapat juga masakan berkuah yang menggunakan daun rempah ini dan biji ketumbar sebagai ‘bintang utama’ seperti Ayam Masak Hijau atau Ayam Masak Ketumbar yang pasti menggugat selera anda sekeluarga.

Hello Health Group tidak memberikan nasihat perubatan, diagnosis atau rawatan.

Rujukan
Anda mungkin berminat dengan artikel berikut