Minggu demi minggu

Rotavirus: Punca Bayi dan Kanak-kanak Mendapat Diarrhea

Oleh Fakta Perubatan Disemak oleh Panel Perubatan Hello Doktor

Kehidupan bersama jangkitan rotavirus akan menjadi tidak menyenangkan untuk jangka masa yang singkat bagi anak anda dan anda, sebagai penjaga mereka. Tumpuan anda adalah untuk membuatkan anak anda berasa selesa dan memastikan rumah anda bebas dari pencemaran semasa penyakit mereka.

rotavirus

Rotavirus dinamakan kerana bentuknya yang kelihatan seperti roda (‘rota’ bermaksud roda dalam bahasa Latin) apabila dilihat melalui mikroskop elektron. Rotavirus adalah virus yang paling biasa menyebabkan cirit-birit dan muntah yang teruk yang boleh menyebabkan kehilangan cecair badan yang banyak di kalangan bayi dan kanak-kanak di seluruh dunia. Penyakit rotavirus amat mudah berjangkit dan hampir semua kanak-kanak dijangkiti sebelum atau pada usia 5 tahun. Di Malaysia, kira-kira 22% hingga 50% daripada kes cirit-birit di kalangan kanak-kanak adalah disebabkan oleh rotavirus.

Berdasarkan kajian Diarrhea Caused by Rotavirus in Children Less than 5 Years of Age in Hanoi, Vietnam, diarrhea atau cirit birit, terutamanya diarrhea akut, tetap menjadi masalah kesihatan awam utama di dunia. Banyak agen yang berlainan, termasuk virus, bakteria, dan parasit, yang mana virus telah dikaji secara intensif pada tahun-tahun kebelakangan ini, boleh menyebabkan cirit-birit akut. Ejen virus yang paling menonjol menyebabkan cirit-birit adalah rotavirus, adenovirus, astrovirus, dan virus seperti Norwalk. Rotavirus adalah penyebab utama gastroenteritis bayi di seluruh dunia dan bertanggungjawab untuk kira-kira 20% kematian yang berkaitan dengan cirit-birit pada kanak-kanak di bawah umur 5 tahun.

Apa Itu Rotavirus?

Rotavirus telah lama menjadi penyebab utama jangkitan teruk di dalam usus, biasanya menyebabkan cirit-birit. Walaupun kebanyakan kes berlaku di antara 6 bulan dan 2 tahun, jangkitan rotavirus boleh menjejaskan seseorang pada pelbagai peringkat umur.

Walaupun jangkitan rotavirus tidak menyenangkan, anda biasanya boleh merawat jangkitan ini di rumah dengan minuman tambahan untuk mencegah dehidrasi. Kadang-kadang, dehidrasi teruk memerlukan cecair intravena di hospital. Dehidrasi adalah komplikasi serius rotavirus dan penyebab utama kematian kanak-kanak di negara-negara membangun.

Bagaimanapun, vaksin telah mengurangkan jumlah jangkitan rotavirus. Vaksin dapat membantu mencegah jangkitan rotavirus pada bayi anda. Bagi kanak-kanak yang lebih tua dan dewasa – yang tidak mungkin mengalami gejala rotavirus yang serius, cara pertahanan terbaik adalah dengan kerap mencuci tangan.

Apakah Kebarangkalian Jangkitan Rotavirus?

Jangkitan Rotavirus sangat biasa. Kebanyakan kanak-kanak yang tidak divaksin dijangkiti oleh rotavirus pada usia tiga tahun. Sila berbincang dengan doktor anda untuk mendapatkan maklumat lanjut.

Simptom-simptom

Jangkitan rotavirus biasanya bermula dalam masa dua hari selepas terdedah kepada virus. Simptom awal ialah demam dan muntah, diikuti oleh tiga hingga tujuh hari cirit-birit berair. Jangkitan ini boleh menyebabkan sakit perut.

Pada orang dewasa yang sihat, jangkitan rotavirus hanya boleh menyebabkan tanda-tanda dan simptom ringan atau tiada tanda sama sekali.

Mungkin terdapat beberapa tanda atau simptom yang tidak disenaraikan di atas. Jika anda mempunyai sebarang kebimbangan tentang simptom-simptom tersebut, sila berjumpa dengan doktor anda.

Punca Jangkitan

Rotavirus wujud dalam najis individu yang dijangkiti beberapa hari sebelum simptom muncul dan sehingga 10 hari selepas simptom pulih. Virus ini merebak dengan mudah melalui hubungan tangan-ke-mulut sepanjang masa – walaupun individu yang dijangkiti tidak mengalami simptom .

Jika anda menghidapi rotavirus dan anda tidak membasuh tangan anda selepas menggunakan tandas, atau anak anda mempunyai rotavirus dan anda tidak membasuh tangan anda selepas menukar lampin anak anda atau membantu anak anda menggunakan tandas, virus itu boleh merebak kepada apa-apa sahaja yang anda sentuh, termasuk makanan, barangan mainan dan perkakas. Jika individu lain menyentuh tangan anda yang tidak dicuci atau objek yang tercemar dan kemudian menyentuh mulutnya, jangkitan mungkin akan berlaku. Virus ini boleh terus membiak di permukaan tersebut selama berminggu-minggu atau lebih lama jika kawasan itu tidak dibersihkan atau dibasmi kuman.

Terdapat banyak jenis rotavirus yang berkemungkinan boleh dijangkiti lebih dari sekali, walaupun anda telah diberikan vaksin. Walau bagaimanapun, jangkitan yang berulang dalam kalangan kanak-kanak dan dewasa biasanya tidak normal atau ringan kepada sederhana dalam keterukan tetapi sebahagian kecilnya boleh menjadi teruk.

Faktor Risiko Jangkitan

Jangkitan rotavirus adalah perkara biasa pada kanak-kanak berusia 3 hingga 35 bulan, terutama mereka yang menghabiskan masa dalam penjagaan anak. Orang dewasa dan orang tua yang menjaga anak-anak juga mempunyai risiko jangkitan yang lebih tinggi.

Bilakah anak anda perlu berjumpa doktor?

Hubungi doktor anak anda jika anak mengalami:

  • Mempunyai cirit-birit lebih daripada 24 jam
  • Muntah dengan kerap
  • Najis berwarna hitam pekat atau najis 
  • Suhu badan 104 F (40 C) atau lebih tinggi
  • Badan terasa lesu, tidak selesa atau sakit
  • Mempunyai tanda atau simptom dehidrasi, termasuk mulut kering, menangis tanpa air mata, kuantiti air kencing sedikit atau tidak membuag air kecil

Hubungi doktor anda jika mengalami:

  • Mempunyai cirit-birit lebih daripada 24 jam
  • Cirit-birit lebih daripada dua hari
  • Suhu badan lebih tinggi daripada 103 F (39.4 C)
  • Ada tanda-tanda atau simptom dehidrasi, termasuk dahaga yang melampau, mulut kering, kuantiti air kencing sedikit atau tidak kencing,badan lemah yang teruk, pening kepala pada kedudukan berdiri, atau rasa berpinar-pinar

Soalan yang mungkin perlu ditanya kepada doktor anak anda

Dalam beberapa keadaan, anda mungkin tidak terdaya melihat si kecil anda menanggung ketidakselesaan sehingga anda mungkin terfikir beberapa alternatif bagi membantunya. Bagaimanapun, anda perlu bertanya kepada doktor terlebih dahulu.

Antara persoalan yang mungkin bermain di fikiran anda termasuk:

  • Jika anak saya mempunyai rotavirus, berapa lama dia boleh menular?
  • Apa cara terbaik untuk memberi cecair kanak-kanak saya?
  • Bagaimana jika saya melihat darah pada najis anak saya?
  • Adakah memcuci tangan menggunakan sabun biasa berkesan dalam melawan jangkitan?
  • Adakah saya perlu menggunakan pembersih tangan (hand sanitizers)?
  • Adakah makanan khusus yang membantu mengurangkan cirit-birit?
  • Patutkah saya memohon salap khas untuk merawat kerengsaan daripada cirit-birit?

Memahami diagnosis dan rawatan

Bagaimanakah jangkitan ini didiagnosis?

Rotavirus sering didiagnosis berdasarkan simptom dan ujian fizikal. Sampel najis boleh dianalisis di makmal untuk mengesahkan diagnosis.

Bagaimanakah jangkitan ini dirawat?

Tiada rawatan khusus untuk jangkitan rotavirus. Antibiotik dan antivirals tidak akan membantu jangkitan rotavirus. Biasanya, jangkitan itu berlaku dalam masa tiga hingga tujuh hari.

Mencegah dehidrasi adalah kebimbangan terbesar. Untuk mengelakkan dehidrasi semasa virus itu berjalan, minum banyak cecair. Sekiranya anak anda mengalami cirit-birit yang teruk, tanyakan kepada doktor tentang cairan rehidrasi oral.

Bagi kanak-kanak, cecair dehidrasi boleh menggantikan mineral yang hilang dengan lebih berkesan daripada air atau cecair lain. Dehidrasi teruk mungkin memerlukan cecair intravena di hospital.

Simptom dehidrasi termasuk:

  • Mulut dan tekak kering
  • Kurang membuang air kecil
  • Menangis dengan sedikit atau tiada air mata
  • Mata atau ubun-ubun tenggelam
  • Mengantuk dan kelesuan yang luar biasa

Bagaimanapun, perlu diingatkan bahawa ubat cirit-birit tidak disyorkan untuk jangkitan rotavirus.

Perubahan Gaya Hidup dan Kaedah Pengubatan Sampingan

Gaya hidup dan kaedah pengubatan sampingan berikut mungkin membantu anda mengatasi jangkitan rotavirus.

  • Jika bayi anda sakit, berikan sedikit cecair. Jika anda menyusu, teruskan
  • Jika bayi anda meminum susu formula, berikan sedikit cecair rehidrasi oral atau dengan kuantiti formula biasa. Jangan cairkan susu formula bayi anda
  • Sekiranya anak anda yang lebih tua tidak berasa sihat, biarkan dia untuk berehat. Berikan makanan yang rasa hambar, seperti keropok soda dan roti bakar
  • Cecair yang banyak adalah penting, termasuk cairan rehidrasi oral (Enfamil Enfalyte, Pedialyte, yang lain). Elakkan jus epal, produk tenusu dan makanan manis, yang boleh membuat cirit-birit kanak-kanak semakin teruk
  • Jika anda sedang bergelut dengan cirit-birit atau muntah, hisap ais atau minum sedikit air atau soda, seperti perisa halia, atau sup. Makan makanan yang hambar
  • Elakkan apa-apa yang boleh mengganggu perut anda, termasuk produk tenusu, makanan berlemak atau berperisa, kafein, alkohol, dan nikotin

Untuk mengurangkan penyebaran rotavirus, cuci tangan dengan teliti dan kerap, terutama selepas anda menggunakan tandas, menukar lampin anak atau membantu anak anda menggunakan tandas. Tetapi walaupun mencuci tangan dengan bersih tidak menawarkan sebarang jaminan.

Pusat Kawalan dan Pencegahan Penyakit (CDC) mengesyorkan agar anak anda divaksinasi terhadap rotavirus. Ini akan membuatnya kurang cenderung untuk mendapatkannya, dan jika dia memperolehinya, simptom akan menjadi kurang teruk.

Vaksin Rotavirus

rotavirus

Menurut Portal MyHealth, Vaksin rotavirus adalah vaksin hidup dan apabila diberikan kepada bayi, pertahanan badan semula jadi akan menghasilkan antibodi terhadap rotavirus untuk mencegah cirit-birit dan muntah yang disebabkan oleh rotavirus. Pada masa ini, terdapat 2 jenis vaksin rotavirus di pasaran Malaysia, iaitu siri 2 dos dan 3 dos. Kedua-duanya terbukti selamat dan berkesan dalam mencegah cirit-birit yang teruk di kalangan kanak-kanak . Berdasarkan data dari kajian klinikal, vaksin rotavirus didapati berkesan untuk mencegah 85% hingga 98% daripada penyakit rotavirus yang teruk dan mencegah 74% hingga 87% daripada semua penyakit rotavirus.

Vaksin 2 dos

Vaksin ini adalah cecair yang diberikan dalam dua dos kepada bayi pada umur 2 bulan dan 4 bulan. Vaksin ini hanya diberikan melalui oral sahaja. Percubaan klinikal vaksin mengesan tiada peningkatan risiko intususepsi (bentuk penyumbatan usus yang  mengancam nyawa).

Vaksin 3 dos

Vaksin tiga dos ini diberikan pada umur 2 bulan, 4 bulan dan 6 bulan. Vaksin tidak diluluskan untuk digunakan pada kanak-kanak atau orang dewasa. Walaupun beberapa kes intususepsi dilaporkan selepas divaksin dengan RotaTeq, Pentadbiran Makanan dan Dadah (FDA) dan CDC mendapati jumlah kes dalam kanak-kanak yang divaksin adalah sama dengan bilangan kes di kalangan kanak-kanak yang tidak divaksin dan menyimpulkan bahawa vaksin tidak meningkatkan risiko intususepsi kanak-kanak.

Vaksin anti-rotavirus yang sama (RotaShield) telah ditarik dari pasaran pada tahun 1999 kerana mempunyai kaitan dengan intususepsi . Sekiranya selepas vaksin, anak anda mengalami sakit perut, muntah, cirit-birit, najis berdarah, atau perubahan pergerakan usus, hubungi doktor anda dengan segera.

Adakah vaksin ini selamat?

Sebelum dilesenkan FDA, kedua-dua vaksin rotavirus dikaji dalam ujian klinikal yang melibatkan lebih daripada 60,000 bayi. Reaksi buruk yang dilaporkan dalam kalangan bayi yang divaksin dalam ujian termasuk muntah, cirit-birit, kerengsaan dan demam. Walau bagaimanapun, kanak-kanak yang menerima plasebo mengalami simptom yang sama dengan kadar yang sama. Tiada kesan sampingan yang serius telah dikenalpasti dalam ujian prelicensure.

CDC dan FDA terus percaya bahawa manfaat vaksinasi rotavirus lebih besar daripada risiko yang berkaitan dengan vaksinasi dan rutin vaksinasi bayi harus diteruskan.

Siapakah yang perlu mendapatkan vaksin ini?

Vaksin rotavirus tidak termasuk di dalam program imunisasi kebangsaan. Vaksin ini boleh diberikan kepada bayi berusia 6 minggu dan ke atas bagi mencegah cirit-birit dan muntah yang disebabkan oleh jangkitan rotavirus dan boleh diberikan daripada usia 6 minggu hingga 32 minggu bergantung kepada jenis vaksin yang diberikan. Walau bagaimanapun, vaksin ini tidak boleh diberikan jika:

  • Bayi pernah mengalami reaksi alahan yang teruk terhadap vaksin rotavirus atau alahan kepada mana-mana komponen dalam vaksin.
  • Bayi menghidap penyakit gangguan genetik yang jarang berlaku yang boleh menjejaskan sistem pertahanan badan dan dikenali sebagai Severe Combined Immunodeficiency (SCID).
  • Bayi mengalami sejenis penyumbatan usus (teleskopi pada bahagian usus atau intussusception).
  • Bayi dilahirkan dengan kecacatan dalam usus yang boleh menyebabkan penyumbatan usus.

Vaksinasi juga perlu ditangguhkan sekiranya bayi mengalami jangkitan yang teruk dan demam dengan suhu yang tinggi, cirit-birit dan/atau muntah.

Sejauh manakah keberkesanan vaksin ini?

Vaksin Rotavirus sangat berkesan terhadap pemyakit rotavirus. Kajian menunjukkan bahawa vaksin ini sangat berkesan (85% hingga 98%) terhadap penyakit rotavirus yang teruk dan berkesan terhadap penyakit rotavirus pada mana-mana tahap keterukan (74% hingga 87%) melalui kira-kira kali pertama rotavirus selepas vaksinasi. Kemungkinan kanak-kanak perlu dimasukkan ke hospital akibat penyakit ini juga berkurangan (96%). Bagaimanapun, vaksin ini tidak akan mencegah cirit-birit atau muntah yang disebabkan oleh kuman lain.

Jika sudah dijangkiti, bolehkan bayi divaksinasikan?

Ya, boleh. Bayi yang telah pulih dari jangkitan rotavirus mungkin tidak akan kebal terhadap semua jenis virus yang terdapat dalam vaksin. Jadi bayi yang sebelum ini mempunyai penyakit rotavirus masih perlu menyelesaikan suntikan vaksin jika mereka boleh melakukannya pada usia 8 bulan.

Adakah vaksin ini boleh diambil bersama vaksin lain?

Vaksin rotavirus boleh diberikan bersama-sama dengan vaksin lain yang disyorkan seperti difteria, tetanus, batuk kokol/ pertusis, Haemophilus influenzae jenis b, polio tidak aktif, hepatitis B, pneumokokal dan meningokokus kumpulan C.

Kesan sampingan vaksin

Seperti semua jenis vaksin, terdapat kemungkinan penerima vaksin mengalami kesan sampingan selepas vaksinasi. Kebiasaannya,kesan-kesan sampingan adalah tidak serius dan bersifat sementara. Kesan sampingan yang biasa termasuk cirit-birit, muntah dan cepat marah.

Walau bagaimanapun, terdapat juga kemungkinan kecil bayi boleh mengalami reaksi alahan yang serius dengan tanda-tanda dan gejala-gejala seperti ruam, bengkak pada muka dan tekak, kesukaran bernafas, denyutan jantung yang cepat, pening dan lemah.

Kesan sampingan iaitu bayi mengalami penyumbatan usus (teleskopi pada bahagian usus atau intussusception) dilaporkan sangat jarang berlaku. Ibu bapa dinasihatkan supaya memerhatikan bayi mereka jika mengalami tanda-tanda dan gejala-gejala seperti sakit perut serta menangis dengan teruk, muntah berterusan, darah dalam najis, perut bengkak dan/atau demam bersuhu tinggi.

Sekiranya anda mempunyai sebarang pertanyaan, sila berunding dengan doktor untuk memahami dengan lebih baik penyelesaian terbaik untuk anda.

Hello Health Group tidak memberikan nasihat perubatan, diagnosis atau rawatan.

Baca juga:

Rujukan
Anda mungkin berminat dengan artikel berikut